2021 yazı orman yangınlarının ardından duyduğumuz üzüntüyü, paylaşılan görüntüleri ve yetkililere yöneltilen öfkeyi hatırlıyoruz. Yangınlar devam ederken hesap sorulmasına “şimdi siyaset zamanı değil” diyenler vardı. Bugün Antalya’da COP31 sürüyor. Türkiye’de iklim krizinin siyasete konu edilmesi için uygun zamanı bir türlü bulamıyoruz. 2021 yazında ormanlar yanarken hesap sormak felaketten siyaset çıkarmaktı. Beş yıl sonra Antalya’da COP31 düzenlenirken hesap sormak bu kez diplomatik başarıya gölge düşürmek sayılıyor. İktidarın iklim diplomasisini bir itibar gösterisine dönüştürmesine karşı muhalefetin önemli bir kısmı hâlâ “ülkeyi ne hale getirdiniz” yakınmasının ötesine geçen bir siyaset üretemiyor. Daha ilginci, yangın görüntüleri karşısında gösterdikleri duyarlılığı bugün zirvenin davetlerinde, fotoğraf karelerinde ve iktidarın açtığı konforlu alanlarda pek göremediğimiz çevreler var. Orman yanarken siyaseti erteleyen anlayışla, iklim zirvesinde hesap sormayı yakışıksız bulan anlayışın buluştuğu yerde, çevreciliğin kendisi de siyasi içeriğinden arındırılıyor.
İklim mücadelesine samimiyetle emek verenleri bu tablonun dışında tutmak gerekiyor. Ve elbette onların mücadelesi adına, COP31’in etrafında kurulan ilişkilere bakmalıyız.
8 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 11299 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, Antalya’nın Aksu ilçesindeki EXPO alanı çevresinde otopark ve altyapı işleri için taşınmazların TOKİ tarafından acele kamulaştırılmasını öngörüyor. Solak Mahallesi’nde kamulaştırma kapsamına alınan 64.635 metrekarelik tarım arazisi, yerel basına yansıyan yaklaşık 150 dönümlük asfaltlama haberleriyle birlikte düşünülünce ortaya tuhaf bir manzara çıkıyor: Toprağı korumayı konuşacağımız zirvenin hazırlıklarından biri toprağın, tarım arazisinin otoparka ayrılması. [1] [2]
Acele kamulaştırma, aşağıda Akbelen’de tekrar karşımıza çıkacak. İki olayın amacı ve hukuki dosyası farklı. Buna karşılık olağan kamulaştırma süreçlerinin dışına çıkmayı sağlayan aynı istisnai aracın kullanımı, ülkenin iklim politikasındaki öncelikleri anlamak bakımından anlamlı. Başarıyı ağırlanan delegasyonların sayısıyla ölçmek yerine iklim ve çevre politikasının somut uygulamalarını değerlendirelim.
Gidilen Yön
COP31’e ev sahipliği yapan Türkiye’nin kendi hedefiyle başlayalım. Climate Action Tracker’ın Haziran 2026 değerlendirmesine göre 2035 ulusal katkı beyanı, arazi kullanımı ve ormancılık hariç tutulduğunda, 2018 emisyon seviyesinin %31 üzerinde bir düzeye karşılık geliyor. Aynı kuruluşun 1,5°C ile uyumlu yurt içi azaltım patikası ise 2018’e göre en az %47 düşüş gerektiriyor. [3] İklim diplomasisindeki “öncülük” iddiası ile açıklanan hedef arasındaki farkı bu iki sayı gösteriyor.
ŞEKİL 1 Türkiye’nin 2035 hedefi ile 1,5°C patikası
Kaynak: Climate Action Tracker, Haziran 2026 [3]. LULUCF hariç. 2018 emisyonları 100 kabul edilmiştir; grafik 2035 gerçekleşmesini değil hedef düzeylerini gösterir.
Hükümet bu hedefi, 2035’te olağan senaryoda (BAU) öngörülen 1.109 milyon tonluk emisyona göre 466 milyon tonluk, yani yaklaşık %42’lik bir azaltım olarak sunuyor. Ancak buradaki azaltım, Türkiye’nin geçmişteki emisyon oranları yerine hükümetin 2035 için varsaydığı çok daha yüksek bir emisyon senaryosuna göre hesaplanıyor. Climate Action Tracker’ın Haziran 2026 değerlendirmesinde esas aldığı projeksiyona göre mevcut politikalar sürdürüldüğünde bile 2035 emisyonları 2018’e kıyasla %4 ila %21 arasında artacak. [3]Türkiye’nin taahhüdü ise %31 artışa izin veriyor. Yani hükümet, mevcut politikalarını değiştirmeden, hatta öngörülenin üzerinde emisyona yol açarak bile kendi hedefini gerçekleştirmiş sayılabilir. Bunun sonucu, kömürden çıkışı zorunlu kılmayan, fosil yakıt yatırımlarının sürmesine alan bırakan ve gerekli azaltımları gelecek yıllara erteleyen bir iklim politikası.
COP31 aracılığıyla uluslararası devlet ve sermaye çevrelerine iklim düzeninin kararlı bir aktörü olduğu mesajını veren Türkiye, kendi emisyonlarının artmasına izin veren hedefleriyle 2053 net sıfır vaadini de aşındırıyor. Üstelik mevcut stratejide emisyonların ancak 2038’e kadar zirveye ulaşması öngörülüyor. Geriye net sıfıra ulaşmak için yalnızca 15 yıl kalıyor. [4] Bu tutarsızlığın bedeli çok ‘hypelanan’ diplomatik güvenilirlikle sınırlı mı peki? Küresel ısınmanın etkilerine özellikle açık olan Akdeniz havzasında, Türkiye’nin kendi toprakları da derinleşen su stresi, kuraklık ve tarımsal üretim kayıplarıyla karşı karşıya. Emisyon azaltımını ve iklim krizine uyum yatırımlarını ertelemek, ülkenin ekolojik kırılganlığını daha da artırıyor.
Türkiye açısından sorunlar, gelecek yılların emisyon hesabı ile sınırlı değil. Meteoroloji Genel Müdürlüğüne göre 2025, 1964’ten bu yana en kurak yıl oldu ve yağışlar uzun yıllar ortalamasının %27,6 altında kaldı. Bakanlığın çölleşme hassasiyet haritasında ülke topraklarının %22,5’i yüksek risk altında. OECD verilerine göre Türkiye’deki tatlı su çekiminin yaklaşık %85’i tarımda gerçekleşiyor. [5] [6] [7]Kuraklığın ağırlaşması tarımsal üretimde kayıpları büyütürken gıda fiyatları ve kırsal kesimin geçim koşulları üzerindeki baskıyı da artıracak.
Tabii yapılması gerekenler de aslında biliniyor. Türkiye’nin kendi Su Verimliliği Stratejisi, tarımsal sulama randımanının 2030’a kadar %60’a çıkarılmasını, belediye şebekelerindeki su kayıplarının 2033’e kadar %25’e düşürülmesini hedefliyor. [8] Havzaların korunması, tarımsal üretimin bölgesel su varlığına göre planlanması ve arazi tahribatının önlenmesi de bu çabanın parçası. Ancak bu hedeflerin gerçekleşmesi için kamu kaynaklarının nereye aktarılacağına ve hangi yatırımlara öncelik verileceğine karar verilmesi gerekiyor. Antalya’daki iklim diplomasisini de bu kararların kimler tarafından, hangi ekonomik çıkarlar gözetilerek alındığından bağımsız değerlendiremeyiz.
İklim krizinin sorumluları, çözümün ortakları
The Guardian’ın aktardığı Kick Big Polluters Out araştırmasına göre COP31’de fosil yakıt çıkarlarıyla bağlantılı 103 şirket ve kuruluş temsil ediliyor. Zirveye katılan 30 bankanın son beş yılda fosil yakıtlara sağladığı finansman 2,2 trilyon doları aşıyor. [9] BM Genel Sekreteri António Guterres ise Antalya’da, en büyük dokuz petrol şirketinin üç aylık kârının 95 milyar dolar olduğunu, Kayıp ve Zarar Fonu’na ulaşan kaynağın yaklaşık 600 milyon dolarda kaldığını anlattı: Petrol şirketlerinin 14 saatte kazandığı kadar. [10] Afrika’nın 2030’a kadar ulusal iklim hedefleri için yıllık yaklaşık 277 milyar dolara ihtiyacı var, mevcut iklim finansmanı bunun ancak %11’ini karşılıyor. [11] Güya iklim krizinin maliyetini üstlenecek piyasa aktörlerinin bugünkü kazançlarıyla, yıkımın faturasını ödeyen ülkelerin imkanları arasındaki uçurum bu.
Türkiye’nin ortaklık listesi de tanıdık. Cengiz Holding uygulama ortağı; Limak, IC Holding, Rönesans ve Sinpaş iklim destekçisi. [12]Cengiz’in Çanakkale’deki CENAL kömürlü termik santraline 1.050 MW’lık yeni ünite eklemek için ÇED süreci yürütmesi ise Greenpeace’in ekim ayında gündeme getirdiği bir başka gelişme. [13] Kömür yatırımını büyütmek isteyen şirket ile yeşil dönüşüm vitrininin ortağı aynı şirket olunca kurumsal iletişimin başarısından söz edebiliriz.
Yeşil sermayenin toprakla hesabı
Yeni enerji piyasasının sahiplerine bakalım. Kalyon’un Karapınar GES’i, Limak’ın Erzin-1 yatırımı ve Cengiz’in sanayi tesisleri için geliştirdiği güneş projeleri, yenilenebilir enerjiye geçişin hangi şirketler etrafında örgütlendiğini gösteriyor. Kansu Yıldırım’ın 2026 tarihli yazısında Karapınar için yaklaşık 20 bin dönüm arazi ve 812 milyon dolarlık finansman bilgisi yer alıyor. [14] Limak, Erzin’de 140 MW kurulu güce sahip GES’i devreye aldığını duyurdu. [15] Cengiz grubunun iki yeni GES yatırımı için 64,5 milyon dolarlık yeşil finansman sağladığı da kamuya açık. [16] Bu rakamlar teknolojideki ilerlemeyi gösterdiği kadar kamu destekleri, finansman ve arazi üzerindeki tasarrufun hangi ölçekte yoğunlaşabildiğini de gösteriyor.
Karapınar’da YEKA kapsamında tahsis edilen arazi kullanım hakkı ve 15 yıllık elektrik alım garantisi, Erzin-1’de yarışmayla sağlanan 100 MW’lık şebeke bağlantı hakkı, bu kapasitenin kamu kararlarıyla nasıl kurulduğunu gösteriyor. [14] [15] Dolayısıyla mülkiyeti ve getirileri de tartışılmalı. Büyük şirketlerin üretimde yoğunlaşması yatırım önceliklerinde ve fiyatlandırmada pazarlık güçlerini artırıyor. Kamusal ve kooperatif mülkiyet, enerjiye erişimi güvenceye almak ve ekonomik değeri paylaşmak için bir imkan. Ancak bunun yerel toplulukların yönetim ve denetim hakkıyla tamamlanması gerekiyor.
Kamu desteğinin karşılığında üretim gelirlerinden pay alınması ve bu payın gelecekteki ekolojik riskler için biriktirilmesi de mümkün. Örneğin havza bazında hesaplanan kuraklık, su kıtlığı ve yangın risklerine karşı, enerji gelirleriyle beslenen ve yerel denetime açık bir iklim uyum fonu kurulabilir. Kamu yatırımın koşullarını oluştururken gelecekteki felaketlerin maliyetini yine genel bütçeye bırakmayı neden kabul etsin?
Enerjinin nerede üretileceği sorusu da nasıl üretileceği kadar önemli. Tarım arazileriyle meralar yenilenebilir enerji adına yatırım alanına çevrildiğinde, fosil yakıtlardan çıkış yeni bir mülksüzleştirme sürecini de beraberinde getirebiliyor. Araziyi kaybeden küçük üretici ücretli işe bağımlı hale geliyor, maden ve santral ekonomisinin belirlediği bölgede çalışmak zorunda kalan işçi ise geçimini korumakla çevresini korumak arasında sıkışıyor. Coşku Çelik’in “Ekmek ve zehir, emek ve ekoloji” yazısında işaret ettiği çelişkiyi dikkate almamız gerektiğine inanıyorum. [17]
Éloi Laurent’in “sosyal-ekolojik devlet” tartışması da yararlı: Ekolojik riskler topluma eşit dağılmıyor, bu risklere karşı korunma imkanları da eşit değil. [18] Kömürden çıkışın işçiye işsizlik, enerji dönüşümünün köylüye toprak kaybı olarak sunulduğu bir düzende toplumsal rıza beklemek anlamsız. Geçişin kendisini finanse etmek kadar o geçişte kaybolacak geçim kaynaklarını, sosyal hakları ve yerel üretimi güvenceye almak da gerekiyor.
Finansmanın dağılımına bakalım mesela. Climate Policy Initiative’ın 2025 raporuna göre 2023’te küresel iklim finansmanının 1,78 trilyon doları emisyon azaltımına, yalnızca 65 milyar doları iklim krizine uyuma ayrıldı. [19] Güneşten elektrik satmak yatırımcıya gelir sağlıyor. Bir su havzasını korumanın veya yangın riskini azaltmanın getirisi ise çoğu zaman şirket bilançosuna yansımıyor. Ekolojik geleceği özel sermayenin kârlılık hesabına bırakmanın sınırlarından biri de burada ortaya çıkıyor.
Kamu yatırımı kimin hesabına?
COP31 Başkanı Murat Kurum’un The Economist’teki yazısında ironik bir yakınlaşma var. Kurum elektrifikasyonun piyasa güçlerine bırakılamayacağını, devletlerin daha etkin davranması gerektiğini savunuyor. [20] Haklı. Türkiye’de devlet zaten kamu bankaları, teşvikler, garantiler ve ihaleler yoluyla sermaye birikiminin merkezinde. Sorun devletin müdahale edip etmemesi mi yoksa hangi riskleri üstlenip ekonomik getiriyi kimlere bıraktığı mı?
Antalya Körfez’in kamuya açık sözleşmelerden yaptığı hesaplamada COP31 bağlantılı alımların tutarı eylül başında 25 milyar 139 milyon TL’ye ulaşmıştı. Bunun 14,7 milyarı geçici yapıların kurulması, işletilmesi ve sökülmesi, yaklaşık 8,1 milyarı ana etkinlik alanına ilişkin sözleşmelerdi. Bu rakam organizasyonun kesinleşmiş toplam maliyeti değil. Bazı işler için 4734 sayılı Kanun’un ani, öngörülemeyen ve ivedi haller için düzenlediği 21/b usulüne başvuruldu. Martta danışmanlık, nisanda etkinlik alanı sözleşmeleri yapılmışken ağustostaki peyzaj ihalesini “öngörülemeyen” kılan neydi? [21]
ŞEKİL 2 COP31 için tespit edilen sözleşmelerin dağılımı
Kaynak: Yusuf Yavuz, Antalya Körfez, 3 Eylül 2026 [21]. Tutarlar milyar TL. 25,139 milyar TL nihai toplam maliyet değildir; “diğer” kalemi kalan tespitlerin fark hesabıdır.
Otuz zirvenin ardından iklim diplomasisinde yeni bir dönem açtığını söyleyen iktidar, kendi organizasyonunun maliyetini, ihale tercihlerini ve kalıcı kazanımlarını kamuoyunun denetimine açamaz mıydı? Türkiye’de bu bilgilerin ne kadar güçlükle edinildiğini, bilgiyi talep edenin hangi siyasi muameleyle karşılaşabildiğini biliyoruz. Sorularımızın yanıtlanmasından çok, nasıl karşılanacağı konusunda deneyim sahibiyiz.
Abdullah Karaer’in 2026’da Sayıştay Dergisi’nde yayımlanan karşılaştırmalı çalışması, Türkiye’de ilansız pazarlık usulünün Avrupa ülkelerinden daha yaygın kullanılmasının rekabet ve hesap verebilirlik üzerindeki etkilerini inceliyor. TEPAV’ın aynı yılki araştırması da istisnaların genişlemesini ve denetim zaaflarını ele alıyor. [22] [23] Avrupa Komisyonu’na göre 2025’te kamu alımlarının değer bakımından ancak %47’si adil rekabete açık usullerle gerçekleşti. [24] İklim dönüşümünün kaynakları da bu ihale düzeninden geçecek.
İklim yatırımları da kamu-özel işbirliği ve garanti mekanizmaları üzerinden yürütülecekse bu modelin Türkiye’deki siciline bakmak gerekiyor. Sayıştay’ın 2024 Sağlık Bakanlığı denetiminde, şehir hastanelerinde yapılmayan veya eksik bırakılan imalatlara rağmen yatırım tutarlarının revize edilmemesi gibi bulgular var. [25] İklim altyapısında benzer bir maliyet aktarımının faturası bütçeyle de sınırlı kalmayacak: Yanlış yerdeki yatırım su kaynağını, verimli toprağı ve yerleşimin geleceğini etkileyebilir. Yatırım kararları kamuoyunun denetimine kapanınca çevresel zararın önlenmesi de güçleşiyor.
Mahkeme kararı ile orman arasında
Antalya’da katılımcılıktan söz eden kamu otoritesinin, Türkiye’de çevre mücadelesi veren yurttaşlara nasıl davrandığına bakmak yeterli. Uşak’ın Bağbaşı köyünde bir GES projesi hakkında verilen yürütmeyi durdurma kararına rağmen çalışmaların sürdüğünü söyleyen köylüler, şirket araçlarının önüne çıktı. Köy muhtarı ve köylüler jandarmanın kelepçeli müdahalesiyle karşılaştı. [26]
Anayasa Mahkemesi’nin Ahmet Kardam ve diğerleri kararına konu olayda, bir enerji santralinin ÇED olumlu kararı idare mahkemesince iptal edildi. İlk davanın temyizi sürerken proje için yeniden ÇED olumlu kararı verildi. AYM, çevresel riskler yeterince değerlendirilmediği için özel hayata saygı hakkının ihlaline hükmetti. [27] Mesela çevre hukukunun ihtiyat ilkesi, ciddi ve geri döndürülemez zarar ihtimali karşısında bilimsel kesinlik beklenmeden önlem alınmasını gerektiriyor. [28] İVME’nin 2021 tarihli ekoloji raporunda da savunduğumuz gibi, ÇED süreçlerinde bir yatırımın tek başına yaratacağı etkiyle yetinilmeyip aynı bölgedeki projelerin toplam çevresel yükünün değerlendirilmesi gerekiyor. [29] İdare işlemleri yenileyebiliyor, yurttaş aynı faaliyet karşısında yeniden dava açıyor. Orman kesildikten veya su kaynağı zarar gördükten sonra kazanılan davanın neyi geri getireceği ise ortada.
Akbelen’de 2026 başında alınan acele kamulaştırma kararının yürütmesi Mayıs’ta durduruldu. Danıştay ise Ekim’de davayı reddederek kamulaştırmayı hukuka uygun buldu. Karşı oyda, acele kamulaştırmayı gerektiren koşulların somut biçimde ortaya konulmadığı vurgulandı. [30] Hukuken geçici koruma ile nihai karar arasındaki ayrım açık. Fakat aynı dairenin birkaç ay önce yeterli bulmadığı acelelik gerekçesini şimdi hangi yeni olgularla kabul ettiği sorusu ortada. Kömür rezervlerinin azalması ve santralların üretime devam etme ihtiyacı, köylünün mülkiyet hakkını olağan kamulaştırma güvencelerinden yoksun bırakacak bir aciliyeti nasıl doğuruyor? Şirketin üretim takvimi kamu yararı adına korunurken, toprağında yaşamaya ve üretmeye devam etmek isteyen insanların geleceği belirsizliğe bırakılıyor.
Anayasa’nın 138. maddesi mahkeme kararlarına uyma yükümlülüğünü koyuyor. İYUK’un 28/1. maddesi de idarenin yargı kararının gereğini gecikmeksizin yerine getirmesini, sürenin tebliğden itibaren hiçbir durumda otuz günü aşmamasını öngörüyor. 28/4 ise süresinde uygulanmayan kararlar nedeniyle tazminat davasının ancak ilgili idare aleyhine açılabileceğini düzenliyor. [31] Anayasa’nın 129/5. maddesi, kusurlu kamu görevlisine rücu edilmesi kaydıyla davanın idareye yöneltileceğini ayrıca güvence altına alıyor. [32] Böyle bir düzen varken yurttaşın kararın uygulanması için yeniden mücadeleye zorlanması, hukuki korumanın maliyetini de ona yüklüyor. Rücu ve disiplin sorumluluğunun etkili işletilmesi bu yüzden önem taşıyor.
Türkiye, çevresel bilgiye erişim, kararlara katılım ve adalete erişimi düzenleyen Aarhus Sözleşmesi’ne hâlâ taraf değil. Avrupa Komisyonu’nun 2026 raporu bu üç alandaki sorunları açıkça kayda geçiriyor. [24] COP kürsüsünden katılımcılık anlatan devletin, kendi yurttaşını yatırım kararları karşısında hangi haklarla baş başa bıraktığı da aynı kürsüde tartışılmalı.
Antalya’dan sonra
COP31 siyasetçiler, şirketler ve uluslararası kuruluşlar için yeni bağlantılar, ortaklıklar, görünürlük ve itibar yaratıyor. Birkaç hafta boyunca Antalya bu ilişkilerin merkezinde olacak. Ardından herkes kendi kurumsal hesabını yapacak. Önümüzdeki yaz kuraklık yüzünden ürün kaybı yaşayacak çiftçi, suyu azalan köy, orman yangını tehdidi altındaki mahalle için geriye hangi somut güvence kalacak?
Otuz birinci zirvede COP düzeninin kendisini de sorgulamak gerekiyor. COP30’da 80’den fazla ülkenin savunduğu fosil yakıtlardan çıkış yol haritası nihai metne giremedi. Aynı konferansa 1.600’ü aşkın fosil yakıt lobicisi erişim sağladı. [33] Sorun, iklim siyasetinin sınırlarının sermaye birikiminin ihtiyaçları tarafından çizilmesi. Emisyonlara fiyat biçilebiliyor, doğa karbon kredisine konu edilebiliyor, enerji yatırımları için devlet güvenceleri yaratılabiliyor. Üretimin ne için yapıldığı, toprağın ve enerjinin kime ait olduğu, tarihsel olarak en çok kirletenlerin biriktirdiği servetin nasıl paylaşılacağı ise aynı kararlılıkla gündeme alınmıyor. Fosil yakıtlardan çıkış ertelenirken yeşil dönüşüm yeni bir kâr ve mülkiyet düzeni kurabiliyor. COP’ların sınırı da burada: Krizi doğuran ekonomik ilişkiler büyük ölçüde korunurken krizin yönetimi için giderek daha geniş bir piyasa açılıyor.
Fosil yakıtlardan çıkmak zorundayız. Ancak sürekli büyüyen üretim ve kaynak tüketimi sorgulanmadığında, yenilenebilir enerji yatırımları da yeni maden sahaları açılmasına, tarım arazilerinin kaybına ve su kaynakları üzerindeki baskının artmasına yol açabiliyor. UNEP, mevcut eğilimler sürerse doğal kaynak çıkarımının 2060’a kadar yaklaşık %60 artabileceğini hesaplıyor. [34] Başka bir yolun araçları da mevcut. Uruguay’da kamuya ait elektrik şebekesi ve uzun vadeli enerji planlamasıyla 2025’te elektrik üretiminin %98’i yenilenebilir kaynaklardan sağlandı. [35] Hamburg’da halkoylamasıyla enerji şebekeleri yeniden belediye mülkiyetine geçirildi. [36] Kosta Rika’da akaryakıt vergisinden ayrılan kaynaklar kamusal bir fon aracılığıyla ormanların korunmasına aktarılıyor. [37] Bu deneyimler, enerjinin üretiminden elde edilen değerin kamuda biriktirilmesini, ekolojik korumaya kaynak ayrılmasını ve yatırım kararlarının demokratik denetime açılmasını mümkün seçenekler olarak önümüze koyuyor. Türkiye’de kamu desteğiyle büyüyen enerji piyasasının mülkiyetini, gelirlerini ve yarattığı ekolojik maliyetleri tartışmamızın nedeni de bu.
2021 yangınlarında “şimdi siyaset zamanı değil” denilerek ertelenmek istenen hesap bugün de önümüzde. Oysa ormanın, suyun ve toprağın geleceğine ilişkin kararlar yangın çıktığında alınmıyor. Enerji ihalelerinde, kamulaştırma kararlarında, şirketlere verilen garantilerde çoktan alınmış oluyor. Antalya’dan sonra hangi arazinin korunacağına, hangi yatırımın destekleneceğine, iklim krizinin maliyetini kimin üstleneceğine karar vermeye devam edilecek. Siyaset bu kararların içinde. Bunların hesabını sormak için bir sonraki felaketi beklememiz gerekmiyor.
Kaynaklar ve grafik notları
Kaynak numaraları metin içinde köşeli ayraçla gösterilmiştir. Bağlantılar tıklanabilir. Veriler 14 Kasım 2026 itibarıyla yayımlanmış bilgilere dayanır.
[1] Resmî Gazete (8 Mayıs 2026), 11299 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, COP31 için Aksu EXPO çevresinde acele kamulaştırma. Kaynağı aç
[2] Antalya Körfez (14 Ağustos 2026), COP31 öncesi tarım arazilerinin asfaltlanması ve Solak Mahallesi alan bilgisi. Kaynağı aç
[3] Climate Action Tracker (Haziran 2026), Türkiye’nin 2035 NDC değerlendirmesi, LULUCF hariç. Kaynağı aç
[4] University of Maryland Center for Global Sustainability (Ağustos 2026), “2035 NDC Assessment: Türkiye”: emisyonların 2038’de zirve yapması ve 2053 net sıfır hedefi. Kaynağı aç
[5] Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 2025 Yılı Yağış Değerlendirmesi (Şubat 2026): son 61 yılın en düşük yağışı ve %27,6 azalma. Kaynağı aç
[6] Tarım ve Orman Bakanlığı / Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü, Türkiye Çölleşme Hassasiyet Haritası (%22,5 yüksek hassasiyet). Kaynağı aç
[7] OECD, Agricultural Policy Monitoring and Evaluation 2026, Türkiye: tatlı su çekiminin tarıma ayrılan yaklaşık %85’lik payı. Kaynağı aç
[8] Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2023–2033): tarımsal sulama randımanı ve şebeke kayıpları hedefleri. Kaynağı aç
[9] The Guardian (13 Kasım 2026), COP31’de fosil yakıt çıkarlarıyla bağlantılı 103 kurum ve 30 bankanın finansmanı. Kaynağı aç
[10] UNFCCC (11 Kasım 2026), António Guterres’in COP31 Liderler Zirvesi konuşması. Kaynağı aç
[11] BM Afrika Ekonomik Komisyonu (10 Kasım 2026), Claver Gatete, Afrika’nın iklim finansmanı ihtiyacı. Kaynağı aç
[12] COP31 Türkiye, resmî sponsorluk ve iklim destekçileri listeleri. Kaynağı aç | İklim destekçileri
[13] Greenpeace Türkiye (26 Ekim 2026), CENAL ek ünite projesi hakkında basın açıklaması. Kaynağı aç
[14] Kansu Yıldırım (19 Haziran 2026), “Satılık güneş: Sermaye birikimi, piyasa yoğunlaşması ve arazi gasbı”, Evrensel; YEKA tahsisi ve Karapınar alım garantisi için ETKB ve TMMOB kaynakları. Kaynağı aç | ETKB / YEKA modeli | TMMOB / 15 yıllık alım garantisi
[15] Limak, Erzin-1 YEKA GES, 100 MW bağlantı kapasitesi ve yatırım bilgileri. Kaynağı aç | YEKA yarışması / 100 MW bağlantı
[16] Anadolu Ajansı (16 Eylül 2025), Cengiz Holding grup şirketlerinin GES yatırımlarına 64,5 milyon dolar finansman. Kaynağı aç
[17] Coşku Çelik (30 Nisan 2026), “Ekmek ve zehir, emek ve ekoloji”, T24. Kaynağı aç
[18] Éloi Laurent (30 Ocak 2019), “From the yellow vests to the social-ecological state”, Social Europe. Kaynağı aç
[19] Climate Policy Initiative, Global Landscape of Climate Finance 2025: 2023 azaltım ve uyum finansmanı verileri. Kaynağı aç
[20] Murat Kurum (Kasım 2026), “Markets are pushing electrification. Governments must push harder”, The Economist; Business Times’ta yeniden yayım. Kaynağı aç
[21] Yusuf Yavuz (3 Eylül 2026), “COP31 için şimdiden 525 milyon dolar harcandı!”, Antalya Körfez. Kaynağı aç
[22] Abdullah Karaer (2026), “Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkelerinde Kamu Alımı Uygulamalarının Karşılaştırmalı Analizi”, Sayıştay Dergisi 140. Kaynağı aç
[23] M. Coşkun Cangöz (11 Mayıs 2026), “Türkiye Kamu Alımları Sisteminde Kurumsal Aşınma, Yolsuzluk Riskleri ve Reform Mimarisi”, TEPAV. Kaynağı aç
[24] Avrupa Komisyonu (2026), Türkiye Raporu, kamu alımları ve çevre başlıkları. Kaynağı aç
[25] Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2024 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu, şehir hastaneleri bulguları. Kaynağı aç
[26] Ekoloji Birliği (19 ve 20 Ekim 2026), Bağbaşı GES hakkında ilk haber ve sonraki açıklama. Kaynağı aç | Bağbaşı ilk haber
[27] Anayasa Mahkemesi, Ahmet Kardam ve diğerleri, B. No: 2019/29604, karar 13 Aralık 2023. Kaynağı aç
[28] 1992 Rio Bildirgesi, İlke 15: ihtiyat yaklaşımı (BM Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi Sekretaryası aktarımı). Kaynağı aç
[29] İVME Hareketi / Friedrich-Ebert-Stiftung, İklim Krizine Karşı Yeşil Adil Dönüşüm: Türkiye İçin Politika Önerileri (2021), özellikle s. 25–26. Rapor sayfası | PDF
[30] Anka / Habertürk (17 Ekim 2026), Danıştay 6. Dairesi Akbelen acele kamulaştırma kararı ve karşı oy. Kaynağı aç
[31] 2577 sayılı İYUK, madde 28/1 ve 28/4, güncel metin. Kaynağı aç
[32] Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, madde 129/5 (rücu koşulu) ve 138 (mahkeme kararlarına uyma). Kaynağı aç
[33] COP30’un fosil yakıtlardan çıkış yol haritasının nihai metne girememesi (Carbon Brief, Kasım 2025) ve COP30 fosil yakıt lobicileri (Kick Big Polluters Out, 14 Kasım 2025). COP30 kararları | COP30 lobici araştırması
[34] UNEP, Global Resources Outlook 2024: mevcut eğilimlerde kaynak çıkarımının 2060 yılına kadar yaklaşık %60 artabileceği projeksiyonu. Kaynağı aç
[35] Uruguay Cumhurbaşkanlığı / Sanayi, Enerji ve Madencilik Bakanlığı (9 Ocak 2026), 2025 elektrik üretiminin %98’inin yenilenebilir kaynaklardan sağlanması. Kaynağı aç
[36] Bleta Arifi ve Philipp Späth (2025), Hamburg’da elektrik, gaz ve bölgesel ısıtma şebekelerinin yeniden belediyeleştirilmesi, Local Environment. Kaynağı aç
[37] Kosta Rika Ulusal Orman Finansmanı Fonu (FONAFIFO), çevresel hizmetler için ödeme programı ve akaryakıt vergisi kaynakları. Fonun finansmanı | Programın kapsamı
Grafikler: Şekil 1 [3], Şekil 2 [21] numaralı kaynaklara dayanır. Şekil 1’de 2018=100 endeksi kullanılmıştır. Şekil 2, Eylül 2026 itibarıyla tespit edilen sözleşmeleri gösterir; kesinleşmiş nihai maliyet değildir.



