Written by • 3:17 pm• Editör, Editöryel, Gündem

Babylon Berlin: Bir Demokrasinin Sonunu İzlemek – Cana Tülüş Türk

Babylon Berlin dizisinin son ve kapanış sezonu yayınlandı. Ancak bu kadar güçlü bir anlatının hak ettiği tartışmanın henüz yapılmadığını düşünüyorum. Bu yazıyla, son sezonu izlerken zihnimde biriken sorular üzerinden o tartışmayı başlatmak istedim.

Babylon Berlin yalnızca Weimar Cumhuriyeti’nin sonunu anlatan başarılı bir dönem dizisi değil; demokrasinin, özgürlüklerin ve birlikte yaşama iradesinin ne kadar kıymetli, aynı zamanda ne kadar kırılgan olduğunu hatırlatan bir anlatı.

Tarihini ve sonunu bildiğimiz bir hikâyenin o sona giden yolları bütün çelişkileriyle yeniden göstermesi dizinin en etkileyici yönlerinden biri. Geçmişe bakmanın en anlamlı tarafı, bugüne doğrudan benzerlikler aramak değil; geçmişte insanların hangi ihtimalleri göremediğini, hangi fırsatları kaçırdığını ve hangi tehlikeleri zamanında ciddiye almadığını sorgulama çabası.

Weimar Cumhuriyeti’nin hikâyesini bugün bu kadar ilginç kılan şeylerden biri, demokrasinin sonunun tek bir olayla açıklanamaması. Ekonomik krizler, siyasi kutuplaşma, kurumlara duyulan güvenin aşınması, siyasi aktörlerin tercihleri ve toplumsal kırılmalar birbiriyle iç içe geçiyor. Fakat bütün bunlar yaşanırken gündelik hayat da tüm renkleriyle devam ediyor. İnsanlar âşık oluyor, çalışıyor, eğleniyor, geleceklerini planlıyor. Belki de dizinin en etkileyici yanlarından biri, büyük tarihsel dönüşümlerin her zaman büyük olaylar olarak deneyimlenmediğini göstermesi. Sonradan bir dönüm noktası olarak tanımladığımız gelişmeler, yaşandıkları sırada gündelik hayatın sıradan bir parçası gibi görünebiliyor.

Dizinin önceki sezonlarını düşündüğümde, aşk hikâyeleri, cinayetler, entrikalar, gece kulüpleri, müzik ve dansla örülü, bütün çelişkilerine rağmen capcanlı bir Berlin hatırlıyorum. Polisiye anlatının, karakterlerin kişisel ilişkilerinin ve bireysel mücadelelerinin izleyiciyi hikâyenin içine çektiği bir dünya. Siyaset elbette ilk sezondan itibaren vardı; hatta kimi zaman olayların seyrini belirliyordu. Ancak son sezonda anlatının ağırlık merkezi belirgin biçimde değişiyor. Aşk hikâyelerinin ve polisiye olayların önüne siyasi mücadeleler, partiler arasındaki ilişkiler, yaklaşan rejim değişikliği ve savaşın gölgesi geçiyor. Bence bu, dizinin tarihsel anlatısının en anlamlı tercihlerinden biri. Weimar Cumhuriyeti’nin sonuna yaklaştıkça siyaset artık yalnızca karakterlerin hayatlarına müdahale eden bir unsur değil, onların geleceklerini belirleyen temel bir güce dönüşüyor. Önceki sezonlarda tanıdığımız karakterlerin hikâyelerini izlerken, aslında bir dönemin kapanışına da tanıklık ediyoruz.

Buradan sonrası son sezona ilişkin spoiler içeriyor.

Son sezonda öne çıkan anlatılardan biri, Nazilerin yükselişine karşı Sosyal Demokrat Parti (SPD) ile Komünist Parti’yi (KPD) bir araya getirme çabası. Üstelik bu çabanın merkezine kadınlar yerleştirilmiş. Birbirine karşı konumlanmış siyasi hareketlerin, yaklaşan ortak tehlike karşısında dahi uzlaşmakta zorlanması ve tam da birlikteliklerini ilan etmeye hazırlanırken gerçekleşen baskınla bu girişimin sonuçsuz kalması oldukça çarpıcı.

Bu hikâyenin üzerinde biraz daha düşünmek gerekiyor. Çünkü siyasi hareketler arasındaki ayrışmalar yalnızca liderlerin kişisel anlaşmazlıklarından kaynaklanmıyor; ideolojiler, tarihsel deneyimler, toplumsal tabanlar ve geçmişte yaşanan çatışmalar da bu ilişkileri belirliyor. Dolayısıyla ortak bir tehdidin varlığı, kendiliğinden ortak bir siyasi irade yaratmıyor. Üstelik siyasi aktörler yalnızca içinde bulundukları koşullarla değil, geçmişten taşıdıkları güvensizliklerle de karar veriyor. Buradan yola çıkınca aklıma gelen soru şu: Demokrasilerin kırılganlığında, onları ortadan kaldırmak isteyenlerin gücü kadar, onları korumak isteyenlerin ortak hareket edememesinin de payı var mı?

Kadınların bu anlatının merkezinde olması da ayrıca üzerinde durmayı hak ediyor. Siyasi tarihi çoğunlukla liderler, partiler, seçimler ve büyük kararlar üzerinden öğreniyoruz. Oysa bu kararların arkasında, bazen onları mümkün kılmaya çabalayan, bazen de sonuçlarına doğrudan maruz kalan çok daha geniş bir insan topluluğu var. Dizinin kadın karakterleri aracılığıyla hatırlattığı şeylerden biri de bu. Tarihin yönünü değiştirmeye çalışan herkes tarih kitaplarında aynı görünürlüğe sahip olmuyor. Belki de geçmişi yeniden anlatmanın değerli taraflarından biri, yalnızca bildiğimiz olayları başka bir açıdan göstermek değil, bugüne kadar yeterince dinlemediğimiz insanların hikâyelerine de yer açmak.

İlk sezondan beri dizide gördüğümüz Berlin şehri ve Weimar Cumhuriyeti’nin özgürlükleri de önemli. Kadın hakları, toplumsal cinsiyet eşitliği, farklı yaşam biçimlerinin görünürlüğü… Dizide, bu kazanımların yüz yıl sonra bile tartışılacağını hatırlatan tirat, belki de en çarpıcı anlardan biri. Çünkü hakların kazanılmasıyla güvence altına alınması aynı şey değil. Toplumsal ilerleme her zaman doğrusal bir çizgi izlemiyor; bir dönemin kazanımları, başka bir dönemde yeniden tartışmaya açılabiliyor. İlk sezonlarda bütün canlılığıyla izlediğimiz Berlin’in özgürlükleri, son sezonda bu nedenle çok daha farklı bir anlam kazanıyor.

Dizinin bir başka başarısı, Birinci Dünya Savaşı’nın yalnızca siyasi ve ekonomik sonuçlarını değil, sonraki dönemin yıkıcı siyasi aktörlerinin dünyasında bıraktığı hasarı da anlatması. Berlin’in tüm renklerine rağmen, bu aktörler siyah-beyaz. Çünkü onlar için savaş bitmiş ama travması bitmemiş. Yenilgi, aşağılanma, kayıp, öfke ve şiddet deneyimi, geçmişte kalmak yerine siyasi düşüncelerini ve gelecek tasavvurlarını beslemeye devam ediyor. Elbette İkinci Dünya Savaşı’nı yalnızca bu travmalarla açıklamak mümkün değil. Ancak Hitler’in savaş deneyiminden taşıdığı öfkeyi ve yenilgi duygusunu nasıl yıkıcı bir siyasi projeye dönüştürdüğünü düşünmek önemli.

Final sezonunun Hitler ile başlayıp savaşın sonunda yıkılmış Berlin görüntüleriyle kapanması, bütün hikâyeyi birkaç karede özetliyor. Üstelik bu kapanışa, ilk sezonun unutulmaz ikinci bölümünde tanıdığımız şarkı eşlik ediyor. Bir zamanlar Berlin’in canlılığını ve coşkusunu hatırlatan müziğin, şimdi yıkılmış bir şehrin görüntüleriyle buluşması başlı başına etkileyici. Bir yanda siyasi hesaplaşmalar, gündelik hayat, kişisel hırslar, umutlar ve korkular; diğer yanda ise bunların hepsinin nasıl bir yıkımla sonuçlandığını bilen biz izleyiciler.

Elbette Babylon Berlin üzerine yazılacak ve tartışılacak daha pek çok şey var. Dizinin tarihsel gerçeklerle kurduğu ilişki, gerçek ama tarihin gölgesinde kalmış karakterlere açtığı alan, siyasi hareketlerin kendi içlerindeki çatışmalar, kadınların hikâyeleri, savaşın kuşaklar arası etkileri… Her biri ayrı bir tartışmayı hak ediyor. Umarım izleyenler çoğaldıkça bu tartışmaya yeni gözlemler, farklı okumalar ve başka sorular da eklenir.

Ben şimdilik kendi penceremden birkaç noktaya dikkat çekmek istedim. Çünkü bazen bir dizinin en büyük başarısı, anlattığı hikâyenin sonunu göstermekten çok, bize o sona giden yolun başka türlü olup olamayacağını düşündürmesidir.

↑
Close